Nöbetçi Eczaneler
Ege Genç İş İnsanları Derneği (EGİAD), küresel ticarette artan jeopolitik riskler ve tedarik zincirlerindeki kırılganlıkları mercek altına alan “Ege Bölgesi Ekonomik Güvenlik Analizi” raporunu açıkladı. Research İstanbul iş birliğiyle EGİAD Think Tank çatısı altında hazırlanan çalışma, 9 Kasım 2026’da dernek merkezinde düzenlenen toplantıyla kamuoyuna tanıtıldı.
Türkiye genelinde 4 bin 524 ürünün ithalat kırılganlığının incelendiği ve Ege Bölgesi’nin sekiz ilinin değerlendirildiği rapor, bölge ekonomisinin kritik ithal girdilere bağımlılığını ve olası küresel krizlere karşı hassasiyetlerini ortaya koydu.
Toplantıya EGİAD Yönetim Kurulu Başkanı M. Kaan Özhelvacı ev sahipliği yaparken Research İstanbul Yönetici Ortağı ve araştırmanın yazarlarından Can Selçuki de bulguları paylaştı.
312 üründe 10,9 milyar dolarlık ithalat kırılganlığı
Rapora göre Türkiye genelinde incelenen 4 bin 524 üründen 312’si hem yüksek ithalat kırılganlığı hem de yüksek ikame zorluğu taşıyor. Bu ürünlerin 2024 yılı ithalat değeri toplam 10,9 milyar dolara ulaşıyor.
Daha sıkı risk ölçütleriyle belirlenen 111 öncelikli kritik ürünün ithalatı ise yaklaşık 1,5 milyar dolar seviyesinde bulunuyor. Nükleer reaktör parçaları, akrilonitril, antibiyotikler ve molibden cevheri gibi ürünler, alternatif tedarik olanaklarının sınırlı olması nedeniyle stratejik risk taşıyan girdiler arasında gösteriliyor.
İzmir’in güçlü sanayisinin arkasındaki kritik bağımlılıklar
Araştırmada İzmir, Manisa, Denizli, Aydın, Muğla, Uşak, Kütahya ve Afyonkarahisar’ın ithalat kırılganlıkları karşılaştırıldı.
Ulusal il bazlı kırılganlık endeksi ortalaması 0,320 olarak hesaplanırken İzmir’in endeks değeri 0,308 oldu. Ege Bölgesi ithalatının yaklaşık yüzde 64’ünü gerçekleştiren İzmir, genel endeks bakımından Türkiye ortalamasının altında kalsa da bazı kritik girdilerde yüksek ikame güçlüğüyle karşı karşıya.
Raporda İzmir için organik kimya girdileri, bitkisel yağ ve yağlı tohum tedariki öne çıkan risk alanları arasında sıralandı. Makine, demir-çelik, plastik ve enerji girdilerinde ise tedarik sürekliliğinin önemine dikkat çekildi.
Ege illeri arasında en yüksek ithalat kırılganlık endeksi 0,363 ile Muğla’da ölçüldü. Denizli’de bakır ve sentetik lifler, Uşak’ta ise hububat ve sentetik lif tedariki riskli alanlar olarak belirlendi.
“İzmir’in ekonomik güvenlik haritasını çıkarmalıyız”
EGİAD Yönetim Kurulu Başkanı M. Kaan Özhelvacı, ekonomik güvenliğin artık yalnızca devletlerin değil, şirketlerin de gündeminde olması gerektiğini söyledi.
Ekonomik çeşitliliğin tek başına güvenlik anlamına gelmediğini belirten Özhelvacı, farklı sektörlerdeki şirketlerin aynı enerji kaynaklarına, lojistik altyapıya veya kritik ithal girdilere bağımlı olabileceğine dikkat çekti.
Özhelvacı, İzmir’in üretim kapasitesi, liman altyapısı, sanayi birikimi ve uluslararası ticaret bağlantılarının önemli avantajlar sunduğunu ancak bu avantajların sürdürülebilir rekabet gücüne dönüşmesi için tedarik çeşitliliği, enerji ve su güvenliği ile lojistik altyapının güçlendirilmesi gerektiğini ifade etti.
İzmir için ekonomik güvenlik haritası hazırlanması çağrısında bulunan Özhelvacı, şöyle konuştu:
“İzmir’in kurumlarıyla, odalarımızla, kalkınma ajansımızla, üniversitelerimizle birlikte, kentimizin kritik bağımlılıklarını ve altyapı kırılganlıklarını ortaya koyan bir İzmir ekonomik güvenlik haritası çıkarmayı ve İzmir’in OVP’deki ekonomik güvenlik tedbirleri için pilot il olmasını öneriyorum. EGİAD olarak bu çalışmaya katkı vermeye hazırız.”
Dört kriz senaryosu mercek altına alındı
Raporda Ege ekonomisinin olası küresel şoklar karşısındaki dayanıklılığı dört farklı senaryo üzerinden de değerlendirildi:
- Çin kaynaklı ihracat kısıtlaması
- Rusya kaynaklı enerji ve hammadde şoku
- Küresel deniz taşımacılığı krizi
- Bu gelişmelerin eş zamanlı yaşandığı bileşik jeopolitik şok
Stres testlerinde bileşik kriz senaryosunda Kütahya ve Uşak’ın göreli kırılganlık göstergelerinde en yüksek artışın görüldüğü iller olduğu belirlendi. Deniz taşımacılığındaki olası aksaklıkların ise bitkisel yağ, yağlı tohum ve yem hammaddelerine bağımlı sektörlerde ek risk yaratabileceği kaydedildi.
Raporda bu senaryoların gerçekleşmiş ekonomik kayıpları değil, olası dış şoklar karşısında izlenmesi gereken sektörleri ve tedarik bağımlılıklarını ortaya koyduğu vurgulandı.
74 firmanın katıldığı araştırmada siber güvenlik açığı
EGİAD üyesi 74 firmanın katılımıyla gerçekleştirilen saha araştırması, şirketlerin kurumsal hazırlık düzeylerine ilişkin de dikkat çekici sonuçlar ortaya koydu.
Araştırmaya göre firmaların yalnızca yüzde 54’ünde siber güvenlik protokolü, yüzde 24’ünde ise yazılı sürdürülebilirlik politikası bulunuyor. Mikro ölçekli işletmelerin yüzde 69’unda incelenen sürdürülebilirlik uygulamalarından hiçbirinin olmadığı belirlendi.
Katılımcı firmaların yüzde 69’u ürün veya hizmetlerinin kolayca ikame edilebilir hale geldiğini belirtirken yüzde 61’i yeni rakip tehdidini öne çıkardı.
EGİAD’dan ekonomik güvenlik için eylem önerileri
Raporda ulusal düzeyde ekonomik güvenlik izleme ve erken uyarı sistemi kurulması, kritik hammaddelerde alternatif tedarikçi ağlarının geliştirilmesi, stratejik stok mekanizmalarının oluşturulması ve yerli ikame yatırımlarının desteklenmesi önerildi.
Bölgesel düzeyde ise EGİAD koordinasyonunda tedarik istihbaratı platformu kurulması, Denizli ve Uşak’ta tekstil hammaddeleri için ortak satın alma modellerinin geliştirilmesi, İzmir’de tarım-gıda lojistiği ve depolama altyapısının güçlendirilmesi ve Aliağa’da petrokimya entegrasyonuna yönelik yatırım fizibilitelerinin değerlendirilmesi öne çıktı.
Raporda ayrıca KOBİ’lerin siber güvenlik ve sürdürülebilirlik kapasitelerinin artırılması gerektiği belirtildi.
Özhelvacı, ekonomik güvenliğin uzun vadeli rekabet gücünün ayrılmaz bir parçası olduğunu vurgulayarak raporun kamu kurumları, yerel yönetimler, meslek kuruluşları ve iş dünyasıyla paylaşılacağını, ortak projeler geliştirilmesinin hedeflendiğini kaydetti.