Nöbetçi Eczaneler
İzmir’in Çeşme ve Karaburun kıyılarında orkinos ölümleri yeniden görülmeye başladı. Geçtiğimiz yıl yaklaşık 1500 orkinosun kıyıya vurmasının ardından aynı görüntülerin bu yıl da yaşanması endişeyi artırırken, Çeşme Yarımadası Çevre Derneği (ÇEŞÇEP) yetkililerden konuya ilişkin kapsamlı ve şeffaf açıklama istedi.
Dernek, geçen yıl kıyıya vuran balıklardan alınan numunelerin Tarım ve Orman Bakanlığı’na bağlı laboratuvarlara gönderildiğini ancak aradan geçen sürede kamuoyunu rahatlatacak kapsamlı bir açıklama yapılmadığını belirtti.
Orkinos ölümlerinde üç etken iddiası
ÇEŞÇEP, Bursa Uludağ Üniversitesi tarafından yürütülen ve 2026 yılında Frontiers in Cellular and Infection Microbiology dergisinde yayımlanan bir araştırmaya dikkat çekti.
Derneğin aktardığı çalışmaya göre, orkinos ölümlerinde kapsüllü “Lactococcus garvieae” bakterisinin önemli bir rol oynadığı tespit edildi. Bakterinin deniz suyu sıcaklığının yaklaşık 15-16 derecenin üzerine çıkmasıyla daha etkili hale geldiği, Ege Denizi’nde yaz aylarında su sıcaklığının 22-25 dereceye ulaşmasının ise hastalık açısından uygun koşullar oluşturabileceği belirtildi.
Hastalığın balıkların kalp, karaciğer ve dalak gibi iç organlarını etkilediği, ilerleyen süreçte ise deride yaralar ve pul dökülmesi gibi belirtilerin görülebildiği ifade edildi.
“Sıcaklık ve çiftlik kirliliği etkili olabilir”
ÇEŞÇEP, orkinos çiftliklerinin yoğunlaştığı Gerence ve Ildır körfezlerine de dikkat çekti.
Görece kapalı olan bu körfezlerde yemleme sırasında ortaya çıkan artıkların ve organik atıkların birikebildiğini belirten dernek, söz konusu çalışmada yem atıklarının doğrudan hastalığı bulaştırdığına dair bir kanıt bulunmadığını vurguladı.
Ancak derneğe göre artan deniz suyu sıcaklığı ile kirliliğin bir araya gelmesi, bakterinin daha güçlü ve yaygın hale gelmesine dolaylı olarak katkı sağlayabilir.
“Ağlara çarpma ihtimali de araştırılmalı”
ÇEŞÇEP açıklamasında, serbest yaşayan orkinosların çiftliklerden sızan yemlere ulaşmak amacıyla kafeslere yaklaşabileceği ve bu sırada ağlara çarpabileceği yönündeki iddialara da yer verdi.
Bu ihtimalin mekanik olarak mümkün olduğu belirtilirken, incelenen balıklarda ağlara çarpmanın kesin ölüm nedeni olduğunu kanıtlayan bir bulguya henüz rastlanmadığı ifade edildi.
Dernek, hastalık nedeniyle zayıflayan ve yön bulma becerisini kaybeden balıkların ağlara veya kayalıklara çarpmasının tabloyu ağırlaştırmış olabileceğini değerlendirdi.
ÇEŞÇEP’ten Bakanlığa çağrı
ÇEŞÇEP, orkinos ölümlerinin tek bir nedene bağlanamayacağını, ısınan deniz suyu, çiftlik kaynaklı kirlilik ve bakteriyel hastalığın birbirini tetikleyen faktörler olabileceğini savundu.
Dernek, Tarım ve Orman Bakanlığı ile İzmir İl Tarım ve Orman Müdürlüğü’ne çağrıda bulunarak geçen yıl ve bu yıl alınan numunelerin sonuçlarının kamuoyuyla paylaşılmasını istedi.
Açıklamada ayrıca bağımsız bilim insanlarının sürece dahil edilmesi ve körfezlerdeki su kalitesinin düzenli olarak denetlenerek sonuçların kamuoyuna açıklanması talep edildi.
“Ölü balıklara dokunmayın, tüketmeyin”
ÇEŞÇEP, kıyıya vuran ölü veya yaralı balıklara dokunulmaması ve bu balıkların tüketilmemesi konusunda da vatandaşları uyardı.
Dernek, Çeşme ve Karaburun kıyılarında yeniden görülmeye başlayan orkinos ölümlerinin nedenlerinin bilimsel veriler ışığında araştırılması ve resmi makamların kamuoyunu bilgilendirmesi gerektiğini belirtti.