O DİVAN SENSİN*

“Anasın boynun bükük
Babasın kolun kırık
Oğullar kan içinde”

Felsefi akımların her birini bilmesek de Albert Camus’nün bir ülkeyi tanımak için o ülkede insanların nasıl öldüğüne bakmamız gerektiğini söylediğini duymuşuzdur.

Kesinlikle katılıyorum.

Ancak bu yaklaşım, ölümün toplumsal boyutlarını açıklamakta tek başına yeterli değildir. Bunu tamamlayacak başka bir bakış açısına daha ihtiyaç var. Onu da Engels’in tarihsel ve diyalektik materyalizm yaklaşımında buluruz. Engels’e göre bir toplumun binlerce insanı temel ihtiyaçlarından yoksun bırakarak zamansız ve doğal olmayan ölümlere sürüklemesi; bu insanların kaçınılmaz olarak öleceği koşulları sürdürürken bunları değiştirmek için hiçbir şey yapmaması, tam anlamıyla bir cinayettir.

Öncelikle ölüm nedeni ile ölüm şekli aynı şeyler değildir. Ölüm nedeni, kişinin ölümüne yol açan tıbbi durumu ya da olayı gösterir. Ölüm şekli ise bu ölümün hangi koşullarda gerçekleştiğini ifade eder.

Siz de bilirsiniz ki asıl üzerinde durmamız gereken, ölümün arkasındaki koşullardır.

Ölüm şekli doğal olabilir; kaza, intihar ya da cinayet olabilir. Bazı durumlarda ise kesin olarak belirlenemeyebilir.

Ne var ki cinayet ile kaza birbirinden kesin çizgilerle ayrılmış gibi görünse de aralarındaki sınır her zaman bu kadar net değildir. Cinayet demek için o öldürme eyleminin doğrudan amaçlanmış ve planlanmış olması gerekmez. Kurallara uyulmaması, ağır ihmaller ve gerekli önlemlerin alınmaması bir ölümü basit bir kaza olmaktan çıkarabilir. Bunun hukuki açıdan da cezai sorumluluğu vardır.

Üretimi ya da hizmeti sürdürmek ve hızlandırmak adına bilinen risklere karşı önlem alınmıyorsa, gerekli iş güvenliği önlemleri alınmadığı için ölümler önlenemiyorsa insanların yaşamı tehlikeye atılıyor demektir.

Toplumsal ve siyasal sorumluluk açısından bunun adı iş cinayetidir.

Sadece iş kazalarını(!) değil; çocuk ve kadın ölümlerini, trafik kazalarını, maden göçüklerini, doğal afet denilerek açıklanan selleri ve depremleri, alınmayan önlemleri, üzeri örtülen ihmalleri, geç tanı ve tedaviye erişememe nedeniyle yaşanan ölümleri, pandemileri, doktorlarla öğretmenlere yönelik giderek artan şiddeti ve Madımak’tan Suruç’a, Ankara Garı’ndan Reyhanlı’ya başka toplu kıyımları da bu bakış açısıyla değerlendirmeliyiz.

Çünkü mesele yalnızca insanların neden öldüğü değil, hangi koşullarda yaşamaya ve ölmeye mahkûm edildiğidir.

Artık yalnızca yas tutmanın, öfkelenmenin, kınamanın zamanı değil.

İşçiler, emekçiler, kadınlar, gençler, meslek örgütleri, sendikalar; yaşamı savunan herkes ortak bir iradeyle bir araya gelmeli. Üretimi, hizmeti, hayatı durduracak bir gücü örgütlemeli. Çünkü hayatı durdurmadan, hayatı savunmak mümkün değil.

“Üretensin, yaratansın, yürütensin dağları
Bakma öyle kilit kilit, duvar duvar
Yetsin artık bu susku
Bıçak kemikte!”

Hasan Hüseyin Korkmazgil’in “Bıçak Kemikte” şiirinden.