Kaç gram ekmek bir karat pırlanta eder?

“Bir kilo demir mi daha ağırdır bir kilo pamuk mu” sorusundan daha zor oldu sanırım.

Ekmeğin dayanılmaz hafifliği deseydim, daha mı anlaşılır olurdu?

Peki, bu düzende, ekmeğin yükünü kim taşıyor da pırlantanın yükünü kimse taşımıyor?

İstediğiniz sorudan başlayabilirsiniz. Ben başka bir sorudan ilerleyip başa dönmeyi planlanıyorum.

Pırlanta, inci ve elmas gibi değerli taşların yüzde 20 ÖTV’ye tabi olmasına dair düzenleme neden reddedildi?

Yıllardır tartışılan “mücevherde vergi muafiyeti” uygulamasına neden son verilemedi?

Oysa ne demişlerdi; bu düzenlemeyle vergi sisteminde adalet tesis edilecek, dar gelirli vatandaşın üzerindeki yük hafifletilecekti (!). Devletin hazinesine daha fazla para girecek, dar gelirlinin yükü azalacaktı…

Amma velakin ilgili sektör ve lüks düşkünü zengin kısmının çıkarına ters düştü.

Niye mi?

Öncelikle pırlanta ve değerli taş ticareti yapan firmalar, ÖTV artışının satışlarını düşüreceğini ve kârlarını azaltacağını düşünmüş olmalılar.

Alıcıların verginin yükselmesi sonucu alım güçlerinin olumsuz etkileneceğini de düşününce; alışverişleri azalırdı. Yazık…

Bizim anlayacağımız “ekonomik büyüme ve yatırım teşvikleri” gerekçesiyle ÖTV artışları engellenmiş oldu.

Tersten düşünelim; engellenmeseydi vergide adalet olur muydu? Elbette olmazdı. Ancak %2’lik bir ÖTV artışının dahi göze alınamaması ülkenin ekonomi politiğinin önemli bir göstergesi oldu.

Bugün ekmekten, hatta sudan temel tüketim ürünlerinden vergi alınırken; açlık sınırındaki asgari ücretli dahil işçiler memurlar maaşlarını daha almadan kesintiye uğrarken, büyük şirketlerin vergi istisnaları, muafiyetleri ve teşviklerle yükten kaçabildiği bir sistem “adil” olabilir mi?

Açıktır ki vergi sisteminin adaleti, sadece lüks tüketimin ÖTV oranıyla ölçülemez. Ölçülebilseydi, pırlanta vergisinin artırılmaya kıyılamadığı gün ekmeğe zam yapılmasını nasıl açıklayacaktık?

Yapılan son ekmek zammı bütçenin “sermaye ve rant” odaklı karakteri ile faturanın nasıl halka kesildiğini bırakın ortaya çıkarmayı; gözümüze soktu.

Sadece faize aktarılan (yüzde 111,5 artışla 640,1 milyar TL’ye fırlamış) devasa rakam, Türkiye’deki tüm hanelerin 1,5 yıllık ekmek ihtiyacını karşılamaya yetiyormuş. Düşünebiliyor musunuz?

Yani emeğiyle geçinenler, sermayeye göre %43 daha fazla doğrudan vergi ödemeye devam ederken; sermayeye ve faize milyarlarca lira aktarılırken, tarımsal destekleme ödemeleri düşürülürken, eğitime ve sağlığa gerekli bütçe ayrılmazken; cebimizden çıkan vergiler ranta gidiyorken, soframızdaki ekmek her geçen gün küçülmeye devam ediyor.

Toparlayalım; sanılmasın ki vergide adalet sağlanması talebi sadece bir slogandır. Bu ilke Anayasanın 73. Maddesinde aynen “Herkesten mali gücüne göre vergi alınması” şeklinde ifade edilmektedir.

Başa döneceğim demiştim; vergide adaleti, eşitsizliği veyahut şeffaflığı; 1 gram ekmekten %1 vergi alınırken; 1 gram pırlantadan -ki o da karatına göre değişiyormuş- %18 vergi alınması ile açıklamak halkı kandırmaya çalışmaktan başka bir şey değildir. Sözüm ona ekmekten nerdeyse hiç vergi alınmıyormuş!

Daha detaylı veriler için Ocak ayında Evrensel gazetesinde yayınlanan Uğur Cevher Zengin’in köşe yazısı* da okuma önerim olsun: İktidarın 2025 yılı boyunca topladığı vergilerde “sınıfsal tercih”in nasıl net bir şekilde görüldüğü; işçinin ücretinden kesilen gelir vergisinin bütçe hedeflerini aşarken, dev şirketlerin ödediği kurumlar vergisinin hedeflerin çok uzağında kaldığını görmek için önemli bir kaynak.

‘Ne yapmalı’ kısmını da tamamlamak üzere: Anayasanın 73. Maddesinde “Herkesten mali gücüne göre vergi alınması” şeklinde ifade edilen ilkenin hayata geçirilmesinin yolu var: Vergi yükünün kimlerin sırtında biriktiğini görmek ve buna “yeter” deyip gerçekten adil bir vergi düzenini talep etmek.

(*Halktan toplanan vergi, kârdan alınan vergiyi beşe katladı – Evrensel Gazetesi – Uğur Cevher zengin)