MADEM İYİSİN*

Bir kadın, özel eğitim ve tedavisi devam eden oğlunu öldürdü ve ardından intihar etti. Bu haberi çoğumuz okuduk.

Haber sonrası söylenenler tanıdık:

“Vah yazık…”

“Demek ki kimse görmemiş yardım ihtiyacını.”

“Kimse mi el uzatmamış.”

“Biraz iyilik görseydi belki böyle olmazdı.”

İnsanlık ölmüş mü?  Ya iyilik?

Ne çok söylüyoruz; birbirimize iyi davranalım, komşumuzu gözetelim, yaşlımızı yalnız bırakmayalım, çocuğumuza sarılalım… Hiçbiri yanlış değil elbet. Ama bu olguyu yalnızca “iyilik eksikliği” ile açıklamak mümkün değil.

Özellikle engelli çocukların annelerinin çocuklarından önce ölmekten korkmasını bu kadar basit bir mesele olarak mı açıklayacağız?

“Ben ölürsem çocuğum ne olacak?” diyen insanlardan bahsediyoruz. “Çaresiz değilsiniz, çare sizsiniz” mi dersiniz?

Devletin, sosyal hizmetlerin, sağlık ve eğitim sistemlerinin, sivil toplumun bu korkuya verebildiği cevap nedir? “Keşke birileri yardım etse” mi?

Sosyal dayanışma kültürünü yadsımadığımı hatırlatıp ana mevzudan devam edeceğim. Çünkü benim itirazım tam burada:

Çünkü iyilik bireyseldir. Yaşamak haktır. Sağlık ve bakım hizmeti haktır. Eğitim haktır.

Kurtarıcı iyi insanlara ihtiyaç duyuluyorsa, ortada ciddi bir sosyal devlet açığı var demektir. Çünkü sosyal devlet, insanların hayatlarını “iyi niyetli” kişilerin “merhametine” terk etmez.

Bir annenin “Ben ölürsem çocuğum ne olacak?” demesini doğal kabul etmek; bu korkuyu empati, merhamet, şefkat gibi kişisel gelişim söylemleriyle parlatmak, devletin üstlenmediği sorumluluğu saklamaktır.

Kişi dedim ya… Birey tanımı daha mı özgür hissettirirdi sizi?

Olaya dönelim. “Bir anne bunu nasıl yapabilir?” diyenlerden de ayrıca rahatsız oluyorum doğrusu. “Onu anlayabiliyorum” dediğimde bunu patolojik buluyorlar.

Bana göre bir şeyi anlamak, onu onaylamak değildir.

Marx’ın ünlü tezini hatırladım: “Filozoflar dünyayı yalnızca çeşitli biçimlerde yorumladılar; oysa asıl mesele onu değiştirmektir.”

Demek değiştirmek için önce anlamak gerekir.

Kadını anlamaya çalışmak, onun yaptığını meşrulaştırmak değil; onu o noktaya getiren koşulları anlayıp değiştirmeye çalışmak.

Bir de hatırımda yıllar önce üniversitedeki bir hocamın söylediği bir cümle var: “Sevmenin son sınırı öldürebilmektir.” O yaşımda ne demek istediğini tam olarak anlamamış olabilirim. Bugün ise bu cümlenin ağır başka bir soru taşıdığını düşünüyorum: İnsan hangi noktada kendisini, başkasının yaşamı üzerinde karar verme hakkına sahip görebilir?

Burada mesele yalnızca sevginin sınırları değil; sosyal devletin yokluğunda bireyin kendisini başkasının yaşamı üzerinde karar verici görmeye başlamasıdır.

Bacağını kırmış ve iyileşmesi mümkün olmayan bir atın acısına son vermek ile bir insanın yaşamına onun adına son vermek aynı şey olabilir mi?

Uzun ve zor sorulara alışkın değiliz, değil mi? Sosyal medya her şeyi kısa, kolay, hızlı açıklamalara indirgeyen bir dünya sunuyor bize. Ciltlerce kitabı birkaç dakikada özetlediğini iddia eden, hayatı birkaç parlak cümleye indirgeyen sahne konuşmaları gibi.

“Anne dediğin…”
“Baba dediğin…”
“Şu yaşa gelen insan…”
“Her çocuk, her ergen, her kadın, her erkek…”

Diye diye karmaşık insan ilişkilerini de standartlaştırıyoruz.

Oysa insan aynılaşmıyor. Ve hiç kimsenin hayatı bir Instagram cümlesine sığacak kadar basit değil.

“İyilik” sözcüğünün bu kadar dolaşımda olmasının nedenlerinden biri de hak ve adalet kavramlarının eksikliği olabilir.

İyilik yaparsın ve kendini iyi hissedersin. Ama eşit haklar ve adalet sağlamak bir sistem kurmayı gerektirir.

Bu yüzden bu olayın ardından “vah yazık” diyemem.

Çünkü bazen bir insanın uçurumun kenarına kadar gelmesi, toplumun uçurumun kenarında olduğu gerçeğidir. Söylendiği gibi iyiliğin, insanlığın öldüğü gerçeği değil.

Bütün toplumsal hayatı anlık iyiliklerin üzerine kurabilir miyiz? Feragat, fedakârlık, cesaret… Bütün bunları yalnızca duygusal(!) erdemler olarak mı göreceğiz?

O zaman devletin yapması gerekeni “iyi insanlar”dan ve kahramanlardan(!) beklemeye devam mı edeceğiz?

Üç anahtar kelime versem, başka bir örnekle tartışmaya devam eder misiniz?

Deprem. Devlet. Ahbap.

*Bertolt Brecht, “Madem İyisin” şiiri